De beursgang (IPO) van SpaceX katapulteerde haar CEO Elon Musk kortstondig naar de status van 's werelds eerste biljonair in de geschiedenis. Geen geringe prestatie voor een man die zijn tijd meer besteedt aan het aanwakkeren van extreemrechtse rellen en het plaatsen van memes, dan aan het daadwerkelijk runnen van zijn bedrijf. Deze mijlpaal roept de vraag op: hoe zou een rationele samenleving zulke rijkdom nuttig kunnen aanwenden?
Rechtse jaknikkers waren er snel bij om Musk te prijzen omdat hij als eerste man de ‘vier komma club’ betrad. De Britse mediablaaskaak Piers Morgan plaatste de volgende felicitatie op X (een sociaal mediaplatform dat eigendom is van Musk):
“Temidden van alle voorspelbare, schuimbekkende jaloezie en bittere wrok over dit nieuws, wil ik (@elonmusk) graag feliciteren met een verbluffende prestatie. Hij is zover gekomen door de meest gedreven, creatieve, hardwerkende en ambitieuze zakelijke genie in de geschiedenis te zijn. Salut, Elon!”
Als onze lezers zich heel even kunnen weerhouden om niet te kokhalzen, zullen ze dit argument ongetwijfeld herkennen. Wanneer gewone stervelingen bezwaar maken tegen de obscene rijkdom van megakapitalisten als Musk, beschuldigen hun toejuichers ons ervan groen te zien van jaloezie op het succes van getalenteerde mensen die hun geld zogenaamd hebben verdiend door hard werken en inventiviteit.
Daartegenover stellen wij een eenvoudige wiskundige oefening voor. Het gemiddelde nettovermogen van een gemiddelde Amerikaanse burger bedraagt tegenwoordig $124.041. Nu klinkt dat misschien wel als een aardig bedrag. Maar het is ongeveer acht miljoen keer minder dan één biljoen dollar.
Volgens de logica van Morgan moeten we dan óf aannemen dat Musk letterlijk miljoenen keren harder heeft gezwoegd dan de doorsnee Amerikaanse werknemer, óf dat hij miljoenen keren begaafder en intelligenter is. Wat, gezien zijn onbenullige publieke uitspraken, op zijn minst twijfelachtig is.
Een biljoen dollar is voor de meeste mensen een onbegrijpelijk getal. Laten we het dus proberen te visualiseren. Als Elon Musk zijn nettovermogen zou verzilveren in de vorm van $1-biljetten en die op elkaar zou stapelen, zouden ze een hoogte bereiken van bijna 68.000 mijl, oftewel 109.435 kilometer, wat meer dan een kwart van de afstand van de aarde naar de maan zou zijn. Ondertussen is zijn bedrijf SpaceX er tot nu toe alleen nog maar in geslaagd om een raket naar een maximale afstand van 870 mijl (1.400 km) te lanceren.
Dat wil zeggen: hij zou vele ordes van grootte dieper de ruimte in kunnen dringen door simpelweg op zijn aardse vermogen te blijven zitten, dan door in een van zijn ruimteschepen te stappen.
Een prijskaartje op welvaart
Misschien is een betere vraag dan hoe een biljoen dollar eruit ziet, is wat zou je er in het hier en nu mee zou kunnen doen? De academicus Rowan Hooper heeft een deel van de rekensom gemaakt in zijn boek How to Spend a Trillion Dollars, dat in 2021 verscheen op het hoogtepunt van de COVID-19-pandemie.
Tijdens die crisis, terwijl ze geconfronteerd werden met de dreiging van een totale ineenstorting van de maatschappij, trokken de kapitalisten de portemonnee. Dezelfde regeringen die een decennium lang bezuinigingen hadden doorgevoerd en daarbij bleven volhouden dat er “geen geld” was voor sociale voorzieningen, wisten plotseling enorme geldsommen bij elkaar te schrapen om de ontwikkeling en uitrol van vaccins in een recordtijd te financieren.
Ze voorkwamen ook dat duizenden bedrijven omvielen, en zorgden ervoor dat miljoenen werknemers niet direct in de werkloosheid werden geslingerd, via steunmaatregelen en loonsubsidies. Gratis bier bestaat niet, en dit uitgavenfestijn heeft bijgedragen aan de inflatiecrisis waar we nu mee te maken hebben. Maar het punt is dat er enorme middelen in de samenleving voorhanden zijn die onmiddellijk nuttig kunnen worden ingezet.
Hooper gaat uit van een hypothetisch scenario waarin we een biljoen dollar hebben om uit te geven aan het oplossen van de meest dringende problemen van de mensheid. Om tot een realistische balans te komen, kijkt hij naar technologieën en sociale programma’s die al bestaan, zijn getest of momenteel in ontwikkeling zijn.
Zijn boek is verre van een uitgewerkt programma voor een toekomstige socialistische samenleving, maar sommige van zijn voorstellen geven stof tot nadenken – en veel daarvan blijken verrassend goedkoop!
Zo schat hij de kosten van het beëindigen van extreme armoede, door directe overdracht van contant geld en bezittingen (zoals vee, gereedschap en machines), op $400 miljard. Gecombineerd met de $600 miljard die nodig is om universeel onderwijs uit te rollen, stelt hij een “periode van tien jaar voor waarin iedereen ter wereld uit de armoede wordt getild”, door onze biljoen in één klap uit te geven.
En wat dan met het genezen van ziektes? Als uitgangspunt schat Hooper dat onderzoek, ontwikkeling en distributie van geneesmiddelen en preventieve middelen tegen HIV, malaria en tuberculose zouden neerkomen op het zeer redelijke bedrag van $150 miljard. Ter vergelijking: de VN schat de kosten van het uitroeien van alleen tuberculose op $250 miljard. Dat is een meer ingetogen doel dat toch anderhalf miljoen levens per jaar zou redden, en nog steeds ruim binnen ons budget valt!
Vooruitziende maatregelen, zoals vaccinontwikkeling en een uitgebreid immunisatieprogramma voor nieuwe ziekten, vertegenwoordigen een investering van $100 miljard. Het in kaart brengen van alle celtypen in het menselijk lichaam en het herstellen van beschadigde cellen om gezonde levensjaren te verlengen, vergt iets meer dan $200 miljard.
Hij erkent dat gratis, universele gezondheidszorg voor de gehele mensheid buiten ons speculatieve budget valt. In plaats daarvan stelt hij een proef voor in één land met slechte gezondheidsuitkomsten, bijvoorbeeld Ethiopië. Hij suggereert dat het succes van zo’n pilot voldoende zou zijn om andere landen te overtuigen vergelijkbare maatregelen te financieren.
Al met al houden we na de kosten voor het uitroeien van een paar van de dodelijkste ziekten en het verhogen van de gemiddelde wereldwijde levensverwachting met tien jaar, plus het invoeren van universele gezondheidszorg in Ethiopië, nog $140 miljard over van onze oorlogskas van een biljoen dollar!
Als we zouden besluiten de klimaatcrisis te beëindigen als prioriteit, wordt het ambitieuzer. Dit is een van de grotere projecten in Hoopers boek.
Hij schat dat je met een biljoen dollar net een volledige overgang naar hernieuwbare energie zou kunnen bewerkstelligen. Het bevorderen van biodiversiteit en het keren van de massa-uitsterving die aan menselijke activiteit te wijten is, vergt een bedrag van ongeveer $860 miljard. Het verwijderen van overtollige CO2 uit de atmosfeer, via een combinatie van langetermijninvesteringen in koolstofafvangtechnologie, herbebossing en ingrepen in de oceanen, komt ondertussen neer op net geen $750 miljard.
Kortom, al zouden we de drie kerstgeesten kunnen sturen om Elon Musk te overtuigen zijn volledige fortuin te schenken aan het welzijn van zijn medemens, zouden we de schade die het kapitalisme de planeet heeft toegebracht niet eens volledig kunnen herstellen. Laat staan alle kwalen oplossen die ons teisteren.
Maar er is ook goed nieuws: Musks nettovermogen is nog niet eens één procent van de totale rijkdom op aarde. Tegen het einde van 2026 zal het mondiale BBP naar verwachting ongeveer $126 biljoen bedragen. Dit betekent dat de mensheid, althans in materieel opzicht, het ‘broodvraagstuk’ heeft opgelost. Voor het eerst in de geschiedenis bestaan er genoeg middelen om ieder mens op aarde te kleden, te huisvesten, te voeden en te onderwijzen.
En, zoals Hooper opmerkt, zijn de voordelen daarvan niet alleen rekenkundig. Wanneer mensen goed opgeleid, gezond en veilig gehuisvest zijn, worden ze veel productiever en in staat om veel meer bij te dragen aan de samenleving als geheel. De last van sociale problemen zoals misdaad, ziekte en gedwongen migratie neemt bovendien snel af, waardoor er minder middelen nodig zijn om de symptomen te bestrijden.
Met andere woorden: als we de miljarden mensen die nu in achtergestelde omstandigheden leven een fatsoenlijk en beschaafd bestaan zouden kunnen bieden, zouden we een universum aan potentieel ontsluiten dat nu door armoede wordt verpletterd. We zouden de culturele horizon van de mensheid kunnen verbreden op een manier die we ons nu niet kunnen voorstellen. Dit roept ook de vraag op: als Elon Musk een biljoen dollar kan “verdienen”, waarom kunnen wij deze problemen dan niet oplossen?
Armoede temidden van overvloed
Het antwoord is dat wij de middelen van de samenleving niet collectief controleren. Ze worden beheerst door een minuscuul kliekje van rijke parasieten. De twaalf rijkste mensen ter wereld hebben samen meer rijkdom dan de armste helft van de mensheid. Een dozijn individuen heeft genoeg geld om alle problemen op te lossen die Hooper in zijn boek bespreekt.
Het fundamentele probleem is dat het kapitalisme een systeem is dat gebaseerd is op het private bezit van de productiemiddelen (industrie, machines en grondstoffen) en de investering van kapitaal om winst te genereren. Er valt geen winst te behalen met het bouwen van ziekenhuizen in Ethiopië of het investeren in onderzoek dat al dan niet tot een nieuw vaccin leidt. En niemand kan kapitalisten dwingen hun geld te “verspillen”.
Integendeel, er stroomt enorme rijkdom weg uit de armste landen naar de imperialistische staten in de vorm van zogenaamde schulden van derdewereldlanden. In combinatie met de directe plundering van grondstoffen worden tientallen arme landen in een staat van onderontwikkeling gehouden, waarin zij geen infrastructuur kunnen ontwikkelen om in de basisbehoeften van hun bevolking te voorzien.
Ondertussen besteden de kapitalisten vele malen meer dan Musks biljoen aan militaire arsenalen om “hun” markten en invloedssferen te verdedigen, wat leidt tot verwoesting en de dood voor talloze onschuldigen. Musk is persoonlijk verstrengeld met deze uitspatting van militarisme, via miljarden dollars aan militaire contracten voor SpaceX.
De reden dat zoveel mensen met walging reageren op Musks fortuin heeft niets te maken met jaloezie. Ze zijn terecht geschokt dat er biljonairs bestaan in tijden van recordniveaus aan honger, schijnbaar eindeloze oorlogen en ellendige leefomstandigheden voor miljoenen mensen.
Ze begrijpen ook intuïtief dat niemand een biljoen dollar verwerft zonder de werkende bevolking tot op het bot uit te zuigen. Dat gevoel wordt versterkt doordat de massa’s zich elke dag armer voelen, terwijl de rijken pronken met hun miljarden (of hun biljoenen).
Ongelijkheid is een kenmerk van het kapitalisme. In deel 1 van Het Kapitaal beschrijft Karl Marx de accumulatie van rijkdom aan de ene kant van de samenleving als “tevens accumulatie van ellende, kwelling van arbeid, slavernij, onwetendheid, onmenselijkheid en zedelijke ontaarding aan de andere kant.” Vandaag heeft deze dynamiek werkelijk schandalige proporties aangenomen.
Sinds 2020 is de rijkdom van miljardairs met 81 procent gegroeid. Ondertussen is de koopkracht van werkende mensen wereldwijd uitgehold door inflatie, terwijl de armoede in de armste landen versneld toeneemt. Met andere woorden: er heeft een enorme vermogensoverdracht naar boven plaatsgevonden.
Elon Musk belichaamt het seniele verval van het hedendaagse kapitalisme. Hij heeft een fortuin vergaard als hoofd van een bedrijf dat jarenlang verliesgevend was, overeind gehouden door subsidies van de Amerikaanse staat. Hij heeft een onvoorstelbare rijkdom bijeengebracht die het leven van miljoenen mensen compleet zou kunnen transformeren. En toch vult hij zijn dagen met het delen van pijnlijk humorloze “grappen” voor een publiek van bots en schoothondjes, en met het zaaien van angst over migranten die de “westerse beschaving” zouden ondermijnen, terwijl hij racistische pogroms aanwakkert in enkele van de meest achtergestelde gemeenschappen in West-Europa.
Dat zo iemand “een biljoen dollar waard is” is een vernietigende aanklacht tegen een systeem waarvan de omverwerping al lang had moeten plaatsvinden. Maar wij communisten willen niet alleen de onrechtmatige buit van Musk onteigenen. We zijn uit op alle miljardairs: die veelvuldige bezoekers van Epsteins eiland, die zich vetmesten met het bloed en zweet van het proletariaat.
Een beperking van Hoopers boek is dat hij zichzelf beperkt tot het oplossen van problemen binnen de kaders van het kapitalisme. Maar als de middelen van de miljardairs onder het bevel zouden komen van een democratisch geplande economie, zouden we het algemene productieniveau enorm verhogen, waardoor we toegang zouden krijgen tot veel meer middelen dan er nu zijn.
De onteigening van parasieten als Musk zou slechts het begin zijn. Maar met hun biljoenen zouden we desondanks het leven van miljarden mensen ingrijpend ten goede kunnen veranderen.
