Op 30 januari presenteerden D66, VVD en CDA hun coalitieakkoord voor het kabinet-Jetten. Het akkoord werd kritisch ontvangen, zowel door de oppositie als door de bevolking. Wij zijn ook zeker kritisch en leggen dit uit aan de hand van tien vragen en antwoorden.
1. Gaat het kabinet eindelijk zorgen voor betaalbare woningen?
Bij de vorige verkiezingen was wonen hét thema. Elke partij had wel een slogan: "10 nieuwe steden!”, “bouwen, bouwen, bouwen!”, “de woningzoekende op 1!” Maar hoeveel daarvan is uiteindelijk ook opgenomen in het coalitieakkoord? Betreurend weinig.
Voor het bouwen van woningen wordt €1 miljard per jaar uitgetrokken. Vanaf 2029. Tot en met 2035. De structurele uitgaven blijven op nul. Daarmee wordt de facto het beleid van kabinet-Schoof doorgezet. De beoogde 100.000 nieuwe woningen per jaar, lijken daarmee ook niet meer dan een droom. Tel daarbij op dat slechts twee derde van de nieuwe woningen betaalbaar moet worden (met dus ruim 30.000 ‘onbetaalbare’ woningen), en maar 30% sociale huur, en het wordt direct duidelijk dat de woningcrisis ook onder kabinet-Jetten verre van opgelost is.
2. Hoe zit het dan met de andere plannen omtrent de wooncrisis?
Het kabinet schaft ook allerlei regels en procedures af. Gaat dat dan de wooncrisis verhelpen? Nu is het ongetwijfeld waar dat er veel bureaucratie bij woningbouw komt kijken, maar veel regels zijn er natuurlijk niet voor niets. Woningzoekenden laten kiezen tussen betaalbare huizen en het milieu, is een vals dilemma en een excuus om slechtere volkshuisvesting te bouwen.
We zien dan ook een typisch neoliberaal beleid: de regels worden geschrapt om de markt de vrije loop te geven. Want de onzichtbare hand zal het probleem wel oplossen, zoals in de laatste jaren duidelijk is bewezen – maar niet heus. Zo mogen woningbouwcorporaties gemakkelijker (sociale huur)woningen verkopen. Ook worden regels omtrent zelfwoonplicht, woningsplitsing, recreatiewoningen, etc. versoepeld, zodat de bestaande voorraad “efficiënter” benut kan worden. Oftewel, regels om het voor huisjesmelkers nog makkelijker te maken om zo veel mogelijk woningzoekenden uit te knijpen. Voor degenen die al een betaalbare huurwoning hebben weten te vinden heeft de coalitie ook een oplossing: een jaarlijkse inkomenstoets om te kijken of je niet in een “te betaalbare” woning zit. Want dát is het allergrootste probleem: sommige mensen betalen te weinig voor hun huurwoning, waardoor er potentiële winst op tafel blijft liggen.
3. Wat is de “vrijheidsbijdrage”?
In het regeerakkoord staat zwart op wit dat er 19 miljard voor defensie moet worden vrijgemaakt. Dat doet het kabinet door geld uit de werkende klasse te persen. Marieke Blom, hoofdeconoom van ING, helpt ons te begrijpen wat de nieuwe “vrijheidsbijdrage” betekent. Zij zei dat het “een mooi woord voor belasting is”.
Met andere woorden, het is een simpele belasting op inkomen: werknemers zullen elke maand netto minder overhouden. Deze manoeuvre zal €1,5 miljard opleveren in 2027 en vanaf 2028 structureel €3,4 miljard. Arbeiders zullen betalen voor militarisering en oorlogen waar ze niet om gevraagd hebben.
Dit is een cynische truc om de werkende klasse meer voor defensie te laten betalen, met een mooie term. Tijdens de hele verkiezingscampagne beloofden de coalitiepartijen allemaal dat zij inkomens minder zouden belasten. Nu zien wij hun ware gezicht.
4. Wat zijn de kabinetsplannen rond sociale zekerheid en uitkeringen?
Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA is van plan om de al beperkte sociale zekerheid nog meer aan te vallen.
De werkloosheidsuitkering (WW) wordt ingeperkt tot maximaal één jaar. De arbeidsongeschiktheidsregeling (WIA) wordt versoberd, waarbij de aparte IVA-uitkering (voor volledig arbeidsongeschikten) verdwijnt. Bij al deze uitkeringen wordt het maximumdagloon 20% verlaagd. Deze zijn gekoppeld aan de cao van de laatst gewerkte baan van de aanvrager, en het is dus logisch dat vooral de lagere inkomens het hardst geraakt worden.
Dit zijn werknemersverzekeringen waar de werkende klasse zelf voor betaalt, hoewel een deel ook door de bazen wordt betaald. De bezuinigingen gaan gebruikt worden om de loonkosten voor de bazen te doen dalen en meer arbeid uit de werkende klasse te persen voor hetzelfde of minder geld.
Vrouwen en jonge gezinnen worden ook aangevallen, omdat de verlaging van de uitkeringen het zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof en partnerverlof raakt. Deze worden ook minder, wat uiteindelijk zal betekenen dat moeders nog meer thuis zullen blijven dan vaders, omdat het gemiddelde salaris van mannen hoger is dan van vrouwen.
Zoveel hypocrisie, van iemand die het op 8 maart over “gelijkheid” durft te hebben!
5. Wat zijn de kabinetsplannen rond de zorg?
Het eigen risico wordt verhoogd naar €460 in 2027 en €520 in 2030; de vergoeding van huishoudelijke hulp wordt afgebouwd; de kosten van steunzolen en gehoorapparaten worden niet meer aftrekbaar van de belasting. Oftewel: werkers, gepensioneerden en kleine zelfstandigen en middenstanders mogen meer betalen voor de zorg.
Dit zal een groot effect hebben op mensen met een laag inkomen: nu al kiezen mensen om belangrijke controles of operaties uit te stellen omdat zij deze niet kunnen betalen; met deze maatregel zal de situatie erger worden.
Ook is er grote zorg voor wat betreft de gehandicaptenzorg: in 2027 moet er €157 miljoen van de budgetten af, een bedrag dat in de jaren daarna oploopt tot €265 miljoen in 2029. Dit, gecombineerd met een structureel personeelstekort, zal langere wachtlijsten betekenen voor o.a. noodzakelijke verzorging of voor plekken in verpleeghuizen, allerlei dingen die op de schouders van de familie zullen vallen.
Het grote probleem van de zorg in Nederland is dat er jarenlang ondergeïnvesteerd is. Jetten & Co. zijn niet van plan om dit te wijzigen.
6. Wat zijn de kabinetsplannen rond militarisering en buitenlandse politiek?
Terwijl het kabinet alom bezuinigt, heeft het tegelijkertijd geen moeite om volop in te zetten op de nieuwe NAVO-norm. Er wordt in totaal €19 miljard uitgetrokken voor extra defensie-uitgaven. Het leger wordt vergroot naar 122.000 mensen, met behulp van een ‘selectieve opkomstplicht’ als dit via vrijwillige werving niet werkt.
Wie goed tussen de regels doorleest, kan gemakkelijk vinden dat dit alles ten dienste staat van de belangen van de Nederlandse en Europese heersende klassen, in hun imperialistische rivaliteit met China en Rusland. Er wordt vrij open gesproken over het ondersteunen van de Westelijke Balkan, Armenië en Moldavië – landen op de grens tussen de invloedssferen van de EU en Rusland. Eveneens spreekt men over het gebruik van ‘humanitaire hulp’ om de invloed van Rusland en China in het mondiale zuiden terug te dringen (lees: en die van de EU te behouden). De militarisering dient dus imperialistische doeleinden en de werkende klasse mag hiervoor betalen.
7. Hoe zit het met de politie en het demonstratierecht?
Het kabinet-Jetten zet simpelweg de plannen van het kabinet-Schoof voort en wil de Wet Openbare Manifestaties aanpassen, om harder te kunnen optreden bij ‘verstoringen van de openbare orde’. Burgemeesters krijgen meer bevoegdheden om demonstraties aan te pakken of te laten verplaatsen. Het punt is dat het zeer onduidelijk is wanneer een demonstratie een ‘ordeverstoring’ wordt. Een bezetting of grootschalige staking heeft immers per definitie als doel om de ‘orde’ te verstoren. Wat we kunnen verwachten is meer en snellere politie-inzet, ook tegen de arbeidersbeweging. De ME mag dat doen met nieuwe gewelds- en verdedigingsmiddelen, want daar wordt extra geld in geïnvesteerd.
De politie krijgt daarnaast meer bevoegdheden om zelf (in plaats van het Openbaar Ministerie) boetes of straffen op te leggen bij lichte vergrijpen. Oftewel, om de bureaucratische achterstanden bij het OM weg te werken krijgt de politie meer macht.
8. Hoe zit het met overige democratische rechten?
Onder het mom van het versterken van democratie en rechtsstaat, worden de democratische rechten juist ingeperkt. Zo wil het kabinet-Jetten artikel 120 van de grondwet aanpassen om constitutionele toetsing van wetten aan de Grondwet mogelijk te maken. In landen waar dit mogelijk is, zoals Duitsland en de VS, zien we hoe dit historisch gebruikt is om het eigendomsrecht te beschermen en progressieve wetgeving te blokkeren.
Er gaat ook onderzoek gedaan worden naar de invoering van een kiesdrempel, een anti-democratisch mechanisme om kleine partijen uit te sluiten van parlementaire deelname als ze de drempel niet halen. Verder zet dit kabinet in op een integrale wet op de politieke partijen en een Nederlandse Autoriteit Politieke Partijen, wat inhoudt dat de staat meer invloed krijgt op hoe een partij intern moet functioneren en waarbij partijen sneller verboden kunnen worden.
9. Waar zegt het coalitieakkoord over Palestina?
Vorig jaar, voordat Rob Jetten tot premier werd verkozen, zagen we hem nog trots filmpjes maken bij de Rode Lijn-demonstratie. Met 250.000 deelnemers was dit de grootste demonstratie sinds 2004. Een van de meest basale eisen was een stop op de steun aan Israël. Nu het erop aankomt, zien we in het coalitieakkoord weinig terug van de versie van Jetten die zich op de Rode Lijn liet zien. Er worden slechts oproepen gedaan tot de achterhaalde ‘tweestatenoplossing’ en tot het opvolgen van het internationaal recht, dat zich in de praktijk ook als machteloos heeft bewezen. Een echte breuk met Israël en zijn militaire complex is dan ook zeer onwaarschijnlijk, omdat dit ingaat tegen de belangen van de Nederlandse heersende klasse.
We kunnen daarom geen enkele illusie hebben in de coalitie of de traditionele reformistische partijen als het gaat om hun inzet voor Palestina. De echte kracht ligt in de pro-Palestijnse beweging die zich de afgelopen jaren heeft opgebouwd en twee massademonstraties van de Rode Lijn mogelijk heeft gemaakt.
10. Wat zegt het coalitieakkoord over asiel en migratie?
Tijdens de verkiezingen van afgelopen november domineerde migratie opnieuw het politieke debat en werd iedere lijsttrekker gevraagd hoe zij dit “probleem” wilden oplossen. In het coalitieakkoord zien we nu een reeks maatregelen die vooral gericht zijn op het beperken van de instroom en het aanscherpen van het asielbeleid. Zo wordt de duur van de asielvergunning verkort van vijf naar drie jaar en verdwijnt het perspectief op een permanente verblijfsvergunning. Daarnaast wil het kabinet opnieuw een tweestatusstelsel invoeren, waardoor verschillende groepen vluchtelingen minder rechten krijgen en gezinshereniging verder wordt beperkt.
Deze maatregelen worden gepresenteerd als oplossingen voor een vermeende migratiecrisis en daarnaast om de anti-migratieachterban gerust te stellen. In werkelijkheid dienen ze als afleiding van de diepe kapitalistische crisis waarin we ons bevinden: de voortdurende bezuinigingen op onderwijs, zorg en infrastructuur en het woningtekort dat de markt niet kan oplossen. De oorzaak van deze crisis ligt niet bij een kleine groep migranten, maar bij het falende kapitalistische systeem dat deze coalitiepartijen vertegenwoordigen.